Wat is etymologie?

Het verhaal achter een woord zoeken, heet met een mooi woord ook wel etymologie. Maar wat is etymologie eigenlijk en wat zijn de belangrijkste factoren waar je naar moet kijken bij het bepalen ervan? Ik neem je mee naar zijn verhaal!

Wat is de betekenis van etymologie?

Etymologie is de wetenschap die de geschiedenis en herkomst van woorden onderzoekt. De etymologie van een woord, is dus een historische verklaring waarom we een woord op een bepaalde manier schrijven, gebruiken en uitspreken.

Wat is de etymologie van etymologie?

Etymologie komt oorspronkelijk van het Oudgriekse etumologíā, gevormd uit étumo (het ware van een woord) en logia (wetenschap, onderzoek). Zijn betekenis is dus eigenlijk: het zoeken naar de waarheid achter een woord.

Etymologie vergaarde bekendheid door het encyclopedische Etymologiae van Isidorus van Sevilla, geschreven net na de val van het Romeinse Rijk, rond het jaar 600. In Etymologiae onderzocht Isidorus objecten en zaken door ze in verband te brengen met de oorspronkelijke betekenis van de woorden te kijken. Zijn levenswerk wordt gezien als de eerste encyclopedie ooit gemaakt en is eeuwenlang als naslagwerk gebruikt door wetenschappers.

Waar heeft de etymologie van een woord mee te maken?

De herkomst van een woord is op verschrikkelijk veel manieren te verklaren, maar ik geef je drie van de meest voorkomende verbanden. Het kan ook zomaar dat al deze factoren betrekking hebben op de etymologie!

1.  De bron van een woord
Waar is een woord van oorsprong van afgeleid en hoe is het in onze taal gekomen? Gigantisch veel woorden die we in het Nederlands gebruiken, vinden hun oorsprong in talen uit de Oudheid, zoals het Grieks, Latijn of het Oergermaans (een overkoepeling van talen in West-, Noord- en Midden-Europa). Deze woorden pikken we soms op door oude geschriften of van een andere taal (het Frans is van grote invloed geweest op het Nederlands), maar veel Oergermaanse woorden zijn langzaam geëvolueerd tot wat ze nu zijn.

Voorbeeld: Muziek gaat helemaal terug tot de Griekse mythologie. Dit woord hebben we te danken aan de Griekse Godinnen van de zang, kunst en wetenschap, de Muzen.

De betekenis achter idyllisch
Wij vingen het woord idyllisch op tijdens de 18e eeuw, toen de dichtvorm idylle een enorme sprong maakte in populariteit.

2. Technologische of geschiedkundige ontwikkelingen
Soms is een woord populair geworden door een trend of gevormd door bepaalde ontwikkelingen in de geschiedenis. Nostalgie kwam bijvoorbeeld in onze taal tijdens de Industriële Revolutie, toen men meer en meer ging verlangen naar het vreedzame leven van vroeger.

Of wat dacht je van computer? Oorspronkelijk stond dit voor rekenen of een (menselijke!) rekenaar, maar door de noodzaak naar apparaten die moeilijke berekeningen voor ons konden doen, is het gevormd tot het handige hulpmiddel dat we nu kennen.  

3. Volksetymologie (wijzelf!)
Volksetymologie is het (verkeerd) interpreteren, opschrijven of uitspreken van een woord. Ja, sommige woorden vormen zich puur door ons eigen taalgebruik! Soms spreken we een bepaald woord zo vaak op een bepaalde manier uit, dat we het na verloop van tijd hierop maar gaan aanpassen.

Nachtmerrie is een prachtig voorbeeld hiervan. Dit is oorspronkelijk een samenstelling van nacht en mare (nachtmare), maar toen mare verouderd raakte, gingen wij merrie gebruiken als plaatsvervanger. Ook avontuur zou eigenlijk aventuur (of zelfs aventure) moeten zijn.

Voorbeelden van woorden met een leuke etymologie?

Genoeg! Wist je bijvoorbeeld dat dinosaurus eigenlijk staat voor verschrikkelijke hagedis? Ja, dat is zijn officiële wetenschappelijke naam! De Engelse paleontoloog plakte in 1842 de Griekse woorden deinos (verschrikkelijk) en sauros (hagedis) achter elkaar om een aantal gigantische fossielen te beschrijven die toen pas ontdekt waren.

Ben je geïnteresseerd in meer? Elke week duik ik in de etymologie van woorden, en ontluik ik hun gehele verhaal (compleet met een aantal interessante feitjes over het woord onderwerp). Deze resultaten deel ik wekelijks op de website. Liever een snelle hap? Lees dan 6 woorden met een hele leuke etymologie, waar ik je vliegensvlug bij praat over zes super interessante woordherkomsten. En als je trek in nóg meer hebt (goedzo!), kun je altijd mijn Instagramkanaal volgen!