Computer: betekenis & etymologie

De oorsprong van het woord computer is fascinerend. Ik neem je mee naar de betekenis en etymologie achter computer.

Wat is de betekenis achter computer?

Computer betekent letterlijk: een elektronisch apparaat voor het opslaan en verwerken van gegevens.

Het heeft een flinke weg moeten gaan, voordat het hierop wam kwam: vroeger werd een computer vooral gebruikt voor berekeningen. Dit blijkt uit zijn oorspronkelijke betekenis van 1957: elektronisch rekentuig.

Wat is de etymologie achter computer?

De etymologie achter computer is te herleiden van Romeinse verkopers en winkeliers. Computer komt oorspronkelijk van het Latijnse computāre: rekenen.

In het Romeinse Rijk kerfden winkeliers in zogenoemde kerfstokken (wat dus letterlijk stokken waren), om bij te houden of iemand een schuld bij hen had. Het maken van dergelijke inkervingen, noemden ze imputāre, wat komt van putāre – snijden, bijknippen, schatten. Het bij elkaar optellen van al deze schulden noemde men computāre. Computāre ging zo synoniem staan voor het woord rekenen.

Dit woord werd (onder andere) overgenomen door de Engelsen, waar compute rond 1731 “berekenen” of “uitrekenen” betekende. Een computer, was hiermee in feit een berekenaar, of beter gezegd: een persoon die berekeningen maakte.

And be so good a Computer as to keep within it”, schreef het Edinburgh Weekly Journal toen. Dit betekende zoiets als: “En wees zo’n goede computer dat je daar niet overheen gaat.” In het Verenigd Koninkrijk was het zelfs gebruikelijk om dit woord te gebruiken bij baanomschrijvingen als ze mensen zochten die geweldig konden rekenen.

Leuk feitje: Iets op je kerfstok hebben komt dus weg van het feit dat je aankopen had, die nog niet zijn betaald.

Wat is de geschiedenis van de computer?

Wij mensen zoeken altijd naar manieren om dit moeilijke rekenkundig werk een stukje gemakkelijker te maken. Het eerder genoemde kerfstok is hiervan een voorbeeld, maar ook het aloude telraam en natuurlijk rekenmachine.

Het was in 1833 toen de Engelsman Charles Babbage met de Analytical Engine het fundament legde voor iets wat met recht de allereerste ‘computer’ genoemd mag worden. Hij ontwierp een soort rekenmachine waar je met de invoer van ponskaarten wiskundige berekeningen in het mechanische apparaat kon ‘programmeren’. Hij heeft dit concept echter nooit realiteit kunnen maken.

De Analytical Engine; een belangrijk instrument voor de herkomst van computer
Zo zag de eerste computer van Charles Babbage eruit. (Bron: Wikipedia).

Nog een leuk feitje: Ter ere van de 200e geboortedag van Charles Babbage hebben wetenschappers in 1991 zijn allereerste computer alsnog tot leven gebracht met de materialen van toen. En jawel, de uitvinding werkte naar behoren!

Ten tijde van de Tweede Wereldoorlog was de vraag naar apparaten als deze gigantisch. Het was toen dat de allereerste elektronische computer ook gemaakt werd: de Colossus. Deze gebruikten de Engelsen vanaf 1943 om de geheime codes van die Duitse doerakken te kraken. Zijn bestaan was echter super geheim, waardoor de Amerikaanse ENIAC (1946) , die twee klaslokalen in beslag nam, vaak gezien wordt als de eerste computer. Ook deze was overigens vooral voor oorlogsdoeleinden bedoeld; hij kon in dertig seconden de trajecten van vijandelijke raketten berekenen (iets waar wij mensen twintig uur over zouden doen).

Tegenwoordig maken onze smartphones, desktops of en laptops niet alleen berekeningen (of oorlogen), maar ons hele leven een stukje gemakkelijker. Wie had gedacht computers zo’n uitgebreide geschiedenis op hun kerfstok zouden hebben?

Meer etymologievoer: de verrassende betekenis achter Pokémon
Wist je dat… het woord videospel specifiek bedacht is om Pong te beschrijven?