De heroïsche betekenis achter episch

Het is heerlijk om de synoniemen van episch te bekijken: groots, meeslepend, opwindend, spannend, heroïsch. Het woord geeft je het gevoel alsof er iets heel bijzonders staat te gebeuren. Niet voor niets wordt het veel gebruikt in trailers voor blockbusters of populaire videogames. En dit terwijl diens herkomst heel ingetogen is: de poëzie.

Het ogenschijnlijke contrast tussen de synoniemen van episch en diens daadwerkelijke betekenis is best bijzonder. Letterlijk betekent het volgens Van Dale en andere woordenboekenmeesters namelijk ‘tot de verhalende poëzie’ behorend. Deze betekenis doemt al op sinds 1824 in de Neerlandsche taal, toen Willem I nog aan het roer stond.  “Die game is episch!”, betekent dus feitelijk: Die game is net verhalende poëzie!” Die grootse en meeslepende synoniemen? Door WikiWoordenboek wordt dit slechts afgedaan als ‘jongerentaal’. Echt waar.

Herkomst van episch

Voor de oorsprong van episch, gaan we terug naar de Oude Grieken. Dit volk hield van heldenverhalen, vertellingen van mythische gebeurtenissen. De Ilias van de Griek Homerus bijvoorbeeld, die vertelt over de grootse daden van Achilles, de sterkste van alle Griekse helden, ten tijde van de Trojaanse Oorlog. Of zijn spirituele vervolg de Odyssee, die over de omzwervingen gaat van Odysseus, bedenker van de befaamde list Het Paard van Troje.

De manier waarop Homerus deze verhalen neerpende, wordt epos genoemd, of in het Oudgrieks: ἔπος. Een ἔπος, ahem, epos is namelijk verhalende poëzie. Een heldengedicht dat uitvoerig historische of mythologische gebeurtenissen beschrijft. Onwerkelijke, grootse gebeurtenissen. Epische gebeurtenissen.

Stiekem betekent episch dus “met betrekking op een epos”.  

Over komen waaien uit Engeland

Dat we episch tegenwoordig te pas en te onpas zeggen, hebben we aan de Engelse taal te danken. Episch komt als ‘Epic’ al sinds 1589 in het Engels voor. Die verbasterde betekenis van “groots, heroïsch”, dook daar in 1731 op. Hoewel wij tweehonderd jaar later nog steeds braaf de oorspronkelijk betekenis van episch gebruikten, is het gezien de gigantische invloed van het Engels natuurlijk alleen maar logisch dat die verbastering op een gegeven moment overwaait.

En is dat eigenlijk wel zo gek? Films en videospellen schetsen doorgaans ook heldenverhalen; mannen en vrouwen die ondanks alles toch alle uitdagingen op hun pad weten te overwinnen. Blockbusters en games zijn stiekem de epen (meervoud epos) van nu. Sorry WikiWoordenboek, die jongeren hebben nog best wel een punt!

Leuk feitje: Een ἔπος valt in het Engels onder de zogenoemde ‘Epic Poetry’, simpelweg ‘Epic’ genaamd.