De flinterdunne etymologie achter film

Op 22 maart 1895 vertoonden de gebroeders Lumiére de allereerste film ooit: La Sortie de l’usine Lumiére á Lyon (Arbeiders verlaten de Lumiére-fabriek in Lyon). Dit was allemaal mogelijk door revolutionaire uitvinding van een aantal jaar eerder: de celluloidstrip, oftewel een filmrolletje. Duik mee naar de betekenis en etymologie achter het woord film!

Voor de oorsprong van film moeten we teruggaan naar de Middeleeuwen, toen de Friezen veel prominenter aanwezig waren in ons Kikkerlandje. Zij namen rond 1246 in het oudfries namelijk filmene in de mond. Dit betekende vel of vlies. Ook in het Oudengels kwam dit woord als filmen voor. Film stond oorspronkelijk dus synoniem voor vel, vlies of simpelweg dun laagje (bijvoorbeeld van een stroompje water op de weg)

In het Middelnederlands, een taal die wij rond de late middeleeuwen spraken, was het woord voor vel of vlies trouwens iets anders: velm. Dit maakt film technisch gezien een leenwoord uit het Engels of Fries.

Leuk feitje: De eerste film van de Gebroeders Lumiére duurde slechts 46 seconden. The Story of the Kelly Gang (1906) wordt met zijn lengte van 70 minuten gezien als de eerste bioscoopfilm. De kunst van het filmmaken noemt men overigens cinematografie.

Ontwikkeling van film in Nederlandse taal

Volgens de Etymologiebank zorgden technologische ontwikkelingen in de fotografiewereld ervoor dat de betekenis van film veranderde. De oorspronkelijke betekenis van film in het Nederlands (uit 1906) is bijvoorbeeld celluloïdplaat of materiaal voor opname van bewegende beelden.

Dit komt doordat de eerste films met celluloidstrips werden opgenomen. Celluloid is hierbij een moeilijk woord voor een nog moeilijkere chemische verbinding. Ene William Dickson kwam erachter dat dit chemische goedje is gemakkelijk bewerkbaar, lekker flexibel en vooral super dun was. En juist om die laatste eigenschap werd dit opnamemateriaal ook wel een film genoemd.

Betekenis achter film komt door de celluloidstrip
Hoi, ik ben een celluloidstrip. Je zag mij vroeger ook wel als fotorolletje!

Uiteindelijk duurde het een aantal decennia voordat het definitief voor verzameling bewegende beelden kwam te staan. Het bijzondere is dat als je film nu opzoekt in de Van Dale, twee van de drie betekenissen nog altijd naar dat dunne laagje verwijzen!

Nog een leuk feitje: Omdat celluloid brandbaar en onstabiel is, worden films er tegenwoordig niet meer mee opgenomen. Toch komt het goedje nog altijd voor in tafeltennisballetjes en gitaarplectra!

Meer etymologievoer: de geschiedenis achter het woord computer
Wist je dat… we een sprookje eigenlijk een spreukje zouden moeten noemen?